W tym dziale dowiesz się sporo o historii naszego terenu...


Żniwa po staremu Psary, Będzin i okolice na starych mapach HISTORIA PSAR





Psary, Będzin i okolice na starych mapach

Od kilku lat zbierałem się do skompletowania materiałów i napisania artykułu o starych mapach sprzed kilkudziesięciu a nawet ponad 100 lat. Dzisiejsza mapa przede wszystkim kojarzy się z serwisami typu zumi.pl, googlemaps itp. Warto jednak wiedzieć ze pierwsze mapy jakie powstawały były to prawdziwe dzieła sztuki a dawniejsi kartografowie byli uznawani i traktowani na równie z artystami. Podobnie mapy osiągały astronomiczne ceny i były często kupowane dla ozdoby. Z biegiem lat i w momencie gdy kartografię zaczęły wspierać maszyny mapy ulegały stopniowemu ujednoliceniu. Teren Śląska był kartowany już od kilkuset lat, obecnie dzięki Internetowi, pasjonatom, oraz  stosunkowo bogatym archiwom coraz więcej materiałów jest publikowanych w sieci w ramach darmowych i ogólnodostępnych projektów.  Wiodącym serwisem jest serwis Archiwum Map Wojskowego Instytutu Geograficznego http://polski.mapywig.org/  Na tej stronie znajduje się prawdziwe bogactwo map praktycznie całej Europy. Jako że nie jestem historykiem a bardziej osobą związaną z geografią nie będę wnikał w szczegóły i niuanse historyczne chcąc przede wszystkim pokazać Wam Psary, Będzin i okolice na mapach z przełomu IXX i XX w. ze szczególnym uwzględnieniem map z okresu II Wojny Światowej...

Około 1870 roku

Najstarszym opracowaniem do jakiego udało mi się dotrzeć jest mapa z około 1870 roku. Wydana przez (Josepha Scheda), inżyniera Korpusu Geograficznego, austriackiego Instytutu Wojskowo-Geograficznego (Militarisch Geografischen Institute). Zestaw składa się z 20 arkuszy map, każdy pocięty na sześć części podklejonych na płótnie. Wszystkie arkusze niezmiernie szczegółowe. Mapa ta stanowi triuf austriackiej / niemieckiej techniki grawiury. 20 arkuszy ukazuje większą część Europy Środkowej i Południowej, w zestawie skorowidz zatytułowany “Ubersicht zur Zusammenstellung der Blaetter fur die General Karte des oesterreichischen Kaiserstaates.” Poszczególne arkusze złożone, każdy arkusz z wycinkiem skorowidza na odwrocie, pokazującym położenie arkusza na mapie wraz z cyfrą rzymską zgodną z numerem arkusza i numerem arkusza na skorowidzu. Arkusze owinięte w rdzawoczerwoną tekturę obitą materiałem i wsunięte w zewnętrzny rękaw o skórzanym grzbiecie, z napisem “General-Karte Der Oesterreichischen Monarchie von J. Scheda” ozdobionym wzorem z pozłacaną ilustracją globusa.

bezpośredni kink do mapy w serwisie WIG: http://www.mapywig.org/m/K.u.K./General-Karte_Scheda/Generalkarte_Oesterreichischen_Monarchie_Scheda_III.jpg

ROK 1873

Rok ten przyniósł kolejne opracowanie -  Generalkarte von Central-Europa 1:300 000. Ciekawa, choć bardzo ogólna mapa generalna centralnej Europy w skali 1:300 000 z lat ok 1876 - 1880, obejmuje cala Europe. Większość arkuszy poniżej to tereny Europy Środkowej i Wschodniej. Dość interesujący jest sposób „ręcznego” uaktualniania arkuszy (nowsze arkusze o tej samej sygnaturze).

 

bezpośredni kink do mapy w serwisie WIG:  http://www.mapywig.org/m/K.u.K./300K/200dpi/GKvC-E_K5_Oppeln_1873_200dpi.jpg

ROK 1882

Bardzo ciekawa mapa przeglądowa „Übersichtskarte von Mitteleuropa” w skali 1:750 000, opracowana w latach 1882 – 1886 (45 arkuszy), nowe opracowanie od 1899 r., z którego wydano jedynie 12 arkuszy (kolorowych). Mapa ta była powielana, modyfikowana i służyła za podstawę przy tworzeniu map w krajach, które powstały na ruinach Monarchii Austro-Węgierskiej, między innymi w Polsce.

 

bezpośredni kink do mapy w serwisie WIG:  http://www.mapywig.org/m/K.u.K./750K/Uebersichtskarte_des_Kriegsschaupaltzes_in_Russland_750K.jpg

 

ROK 1900

Mapa, którą można nazwać ojcem wszystkich map nawet tych współczesnych – słynny Reymann's topographischer Special-Karte von Central Europa, 1:200 000.

Mapa pozostawała w użyciu przez ponad 100 lat. Początkowo w 142 arkuszach, następnie zasięg rozszerzony do 330, a w ostatecznym kształcie az do 529 arkuszy, obejmujących tereny od Paryża, aż po polskie Kresy. Dla zainteresowanych tematem - artykuł polsku w Wikipedii: Mapy Reymanna  o samym twórcy map który poświęcił temu opracowaniu całe swoje życie.

Link bezpośredni http://www.mapywig.org/m/German_maps/1870-1919/Reymanns_Special-Karte/Reymanns_Special-Karte_173_Siewierz.jpg

ROK 1914

Czyli wybuch I Wojny Światowej – dziś na konfliktach zbrojnych zarabiają handlarze bronią oraz nowoczesnymi technologiami, w tamtych czasach zarabiał tez przemysł kartograficzny. Każdy konflikt był powodem aktualizacji map. Poniższa mapa to Generalkarte von Mitteleuropa w skali  1:200 000 pochodzaca właśnie z 1914 roku

bezpośredni kink do mapy w serwisie WIG: http://igrek.amzp.pl/10777

 

Kolejna to przedruk mapy z 1902 roku sporzadzona w skali 1 :200 000.

Charakterystyczna jest historyczna  granica przebiegająca przez rzekę Brynicę podobnie jak na mapie z 1900 roku

bezpośredni kink do mapy w serwisie WIG: http://igrek.amzp.pl/14373

Z 1914 roku prezentujemy jeszcze jedną mapę w skali 1 :300 000 wydaną przez Königlich-Preussische Landesaufnahme.

Okres II Wojny Światowej

Rok 1938

Karte des Deutschen Reiches 1:100 000 (Großblatt/Einheitsblatt) Wzór 1927. z siatką GK co 5 km, południk zerowy Greenwich. Mapa Jednokolorowa.

Rok 1943

Podobnie jak poprzednia jest to kolejna dość dokładna Niemiecka mapa Kreis- Wander- Umgebungs- und Sonstige Karten 1:100 000


 

Rok 1942 i 1943 Meßtischblatt 1:25 000

To kolejna mapa – legenda kartograficzna. Doskonałe i bardzo dokładnie niemieckie opracowanie z bardzo wysoką szczegółowością i nadzwyczajną dokładnością odwzorowania topografii terenu w skali 1 :25 000 (!!!). Map te są jednym z najlepszych źródeł informacji na temat przeobrażania się przestrzeni, które zaszły w przyrodzie przez ostatnie 120 lat.

Mapy Aliantów rok 1944

Nie tak dokładne jak te niemieckie, ale tez ich zastosow

anie było zupełnie inne i w związku z trudną w tych czasach nawigacja niepotrzebne były szczegółowe skale, komplikujące i tak trudną nawigację, wystarczyły dwa kolory i skala i:100 000 .

Prezentowana niżej pochodzi z AMS (Army Map Service)

Warto tez wspomnieć o innych mapach Aliantów

1944 w skali 1:250 000

Z ciekawej serii Central Europe 1:250 000 GSGS (Geographical Section General Staff),seria oznaczona jako “GSGS 4346”. 300 i 400 dpi.

Mapy brytyjskie obejmujące Niemcy, Polskę Czechosłowację i inne kraje Europy Środkowo-Wschodniej. Seria oparta, w części dotyczącej III Rzeszy, na czarno-białych mapach niemieckich w skali 1:300 tyś, uzyskanych przed wojną, głównie z wydań po roku 1930, oraz, w częsci wschodniej, na mapach Polskich i Czeskich, głównie w skali 1:200 i 1:300 tyś, oraz mapach drogowych i kolejowych.,

Opracował: Przemek Skrzypiec

Na podstawie informacji i danych zawartych na ogólnodostępnej stronie  Archiwum Map Wojskowego Instytutu Geograficznego http://polski.mapywig.org/

komentarze [0]